ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధమైన, మరియు శక్తివంతమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో నెల్లూరు జిల్లాలో ఉన్న ‘జొన్నవాడ’ శ్రీ కామాక్షి తాయి దేవాలయం ఒకటి. నెల్లూరు నగరానికి కేవలం 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో, పవిత్రమైన పెన్నా నది ఒడ్డున అత్యంత ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఈ క్షేత్రం కొలువై ఉంది.
ఇక్కడ వెలసిన ప్రధాన దైవం శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి మరియు జగన్మాత శ్రీ కామాక్షి తాయి (పార్వతీ దేవి). సాధారణంగా శైవ క్షేత్రాలలో స్వామివారికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుంది, కానీ జొన్నవాడలో మాత్రం అమ్మవారు కామాక్షి దేవికే అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉండటం, విశేషమైన పూజలు జరగడం ఈ క్షేత్రం యొక్క ప్రత్యేకత. ఆది శంకరాచార్యులు స్వయంగా ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి అమ్మవారి సన్నిధిలో శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించారని చరిత్ర చెబుతోంది.
“జొన్నవాడ కామాక్షి” అనగానే నెల్లూరు జిల్లా వాసులతో పాటు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని భక్తులకు అపారమైన భక్తిభావం కలుగుతుంది. కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవల్లిగా, ముఖ్యంగా సంతాన భాగ్యాన్ని ప్రసాదించే చల్లని తల్లిగా ఇక్కడి కామాక్షి తాయి భక్తుల పూజలు అందుకుంటోంది. ఒకవైపు ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంతంగా పారే పెన్నా నది అందాలు, మరోవైపు వేద మంత్రాల ఘోషతో మార్మోగే ఆలయ ప్రాంగణం… దర్శనానికి వచ్చే పర్యాటకులకు, భక్తులకు చెప్పలేనంత ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని, మానసిక ప్రశాంతతను అందిస్తాయి.
శ్రీరాముడు ప్రతిష్టించిన శివలింగం – బలివే రామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం గురించి చదవండి.
భ్రమరాంబ సమేత మల్లికార్జున స్వామి కొలువైన ‘శ్రీశైల’ దివ్యక్షేత్ర విశిష్టత
జొన్నవాడ ఆలయం స్థల పురాణం మరియు చరిత్ర (Jonnawada Temple History & Legend)
జొన్నవాడ శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి, కామాక్షి తాయి దేవాలయానికి అత్యంత పురాతనమైన మరియు విశిష్టమైన స్థల పురాణం ఉంది. పవిత్రమైన పెన్నా (పినాకిని) నది తీరాన వెలసిన ఈ ఆలయ చరిత్రలో మునిపుంగవులు, జగద్గురువులు ముడిపడి ఉండటం విశేషం.
‘యజ్ఞవాటిక’ కాస్తా ‘జొన్నవాడ’గా ఎలా మారింది? స్థల పురాణం ప్రకారం, ప్రాచీన కాలంలో కశ్యప ప్రజాపతి లోక కల్యాణం కోసం ఈ ప్రాంతంలో ఒక మహా యాగం నిర్వహించారట. యాగం జరిగిన పవిత్ర ప్రదేశం కావడంతో ఈ ప్రాంతానికి “యజ్ఞవాటిక” అని పేరు వచ్చింది. కాలక్రమేణా వాడుక భాషలో ఆ పేరే మారి “జొన్నవాడ” గా స్థిరపడిందని చెబుతారు. ఆ యాగం సమయంలోనే కశ్యప మహర్షి ఇక్కడ శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. ఆ శివలింగమే నేడు మనం దర్శించుకుంటున్న శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి.
ఆది శంకరాచార్యుల పర్యటన – శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ: ఈ క్షేత్ర చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యుల వారి పర్యటన. దేశాటన చేస్తూ జొన్నవాడ చేరుకున్న శంకరాచార్యులు, ఈ క్షేత్రంలో తపస్సు ఆచరించారట. ఆ సమయంలో అమ్మవారి ఉగ్ర రూపాన్ని శాంతింపజేసి, భక్తులందరికీ ఆమె కరుణాకటాక్షాలు సులభంగా దక్కేలా అమ్మవారి సన్నిధిలో అద్భుతమైన మహా “శ్రీ చక్రాన్ని” ప్రతిష్ఠించారు. ఈ శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ తర్వాతే ఇక్కడి కామాక్షి తాయి మరింత శక్తిమంతమైన దేవతగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
చారిత్రక నేపథ్యం మరియు నిర్మాణం: చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని 1150 ప్రాంతంలో నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ఆ తర్వాతి కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన చోళ రాజులు, నెల్లూరు పాలకులైన సింహపురి రాజులు మరియు ఇతర సామంత రాజులు ఈ ఆలయ అభివృద్ధికి, మండపాల నిర్మాణానికి విశేషంగా కృషి చేశారు. ఆలయ గోపురం, లోపలి ప్రాకారాలు మరియు శిల్పకళ ప్రాచీన దక్షిణ భారత ఆలయ నిర్మాణ శైలికి అద్దం పడతాయి.
ఒంటిమిట్ట శ్రీ కోదండరామ స్వామి క్షేత్రం గురించి – ఇక్కడ చదవండి
జొన్నవాడ ఆలయ విశిష్టత మరియు భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసాలు (Significance of Jonnawada Temple)
జొన్నవాడ శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి, కామాక్షి తాయి దేవాలయం కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే కాదు, ఎంతోమంది భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారం. ఈ క్షేత్రానికి ఉన్న అద్భుతమైన విశిష్టతలు ఇవి:
- అమ్మవారికే అగ్రస్థానం: సాధారణంగా శైవ క్షేత్రాలలో శివుడికే మొదటి పూజలు, ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. కానీ జొన్నవాడలో మాత్రం దానికి భిన్నంగా అమ్మవారు కామాక్షి తాయికే అగ్రతాంబూలం. ఆది శంకరాచార్యులు స్వయంగా ప్రతిష్ఠించిన శ్రీచక్రం వల్లే అమ్మవారు ఇక్కడ అంతటి అపారమైన శక్తులతో విలసిల్లుతున్నారని భక్తుల విశ్వాసం.
- సంతాన భాగ్యం ప్రసాదించే తల్లి: ఇక్కడి కామాక్షి తాయిని దర్శించుకుంటే ప్రధానంగా నెరవేరే కోరికలలో ‘సంతాన ప్రాప్తి’ ఒకటి. సంతానలేమితో బాధపడే దంపతులు ఇక్కడకు వచ్చి అమ్మవారికి ప్రత్యేక పూజలు చేసి, రాత్రి పూట ‘గుడిలో నిద్ర’ చేస్తే (ఆలయ ప్రాంగణంలో నిద్రించడం) తప్పక పిల్లలు పుడతారని భక్తుల బలమైన నమ్మకం. అలాగే వివాహం ఆలస్యమవుతున్న వారు మొక్కుకుంటే త్వరగా పెళ్లి జరుగుతుందని ప్రతీతి.
- పెన్నా నదిలో పుణ్యస్నానం: దేవాలయానికి ఆనుకునే పవిత్రమైన పినాకిని (పెన్నా) నది ప్రవహించడం ఈ క్షేత్రానికి అదనపు ఆకర్షణ. దర్శనానికి వచ్చే భక్తులు ముందుగా ఈ నదిలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, ఆ తర్వాతే స్వామి, అమ్మవార్లను దర్శించుకుంటారు. ఇలా చేయడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగిపోతాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
- రాహుకాల దీపాలు మరియు కుంకుమార్చనలు: శుక్రవారం మరియు మంగళవారం రోజుల్లో ఈ ఆలయం భక్తులతో కిటకిటలాడుతుంది. ముఖ్యంగా మంగళవారం రాహుకాల సమయంలో భక్తులు అమ్మవారి సన్నిధిలో ‘నిమ్మకాయ దీపాలు’ వెలిగించి తమ గ్రహదోషాలను తొలగించుకుంటారు. అలాగే శ్రీచక్రానికి ప్రతిరోజూ జరిగే కుంకుమార్చనలో పాల్గొనడం మహాభాగ్యంగా భావిస్తారు.
- నిత్య చండీ హోమం: లోక కల్యాణార్థం ఈ ఆలయంలో నిత్యం చండీ హోమం నిర్వహించడం మరో విశేషం. ఇలా ప్రతిరోజూ చండీ హోమం నిరాటంకంగా జరిగే అతికొద్ది క్షేత్రాలలో జొన్నవాడ కామాక్షి తాయి ఆలయం ఒకటి.
ముఖ్యమైన ఉత్సవాలు మరియు పండుగలు (Festivals & Celebrations at Jonnawada)
జొన్నవాడ క్షేత్రంలో నిత్య పూజలతో పాటు వార్షిక ఉత్సవాలను అత్యంత అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవాలను కనులారా వీక్షించేందుకు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల నుండి లక్షలాదిగా భక్తులు తరలివస్తారు.
- కామాక్షి తాయి బ్రహ్మోత్సవాలు (Brahmotsavalu): ఈ ఆలయంలో జరిగే ఉత్సవాల్లో అత్యంత ప్రధానమైనవి బ్రహ్మోత్సవాలు. ప్రతి సంవత్సరం ‘వైశాఖ మాసం’లో (సాధారణంగా ఏప్రిల్ – మే నెలల్లో) 10 రోజుల పాటు ఈ ఉత్సవాలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఈ పది రోజులూ స్వామి, అమ్మవార్లు వివిధ వాహనాలపై ఊరేగుతూ భక్తులకు దర్శనమిస్తారు.
- రథోత్సవం: బ్రహ్మోత్సవాలలో రథోత్సవం ప్రధాన ఆకర్షణ. బ్రహ్మాండమైన రథంపై స్వామి, అమ్మవార్లను నెల్లూరు వీధుల్లో ఊరేగిస్తారు.
- తెప్పోత్సవం: పవిత్రమైన పెన్నా నదిలో విద్యుద్దీపాలతో అందంగా అలంకరించిన పడవపై స్వామి, అమ్మవార్ల ఉత్సవ మూర్తులను ఊరేగించే ఘట్టం (తెప్పోత్సవం) భక్తులకు కనువిందు చేస్తుంది.
- కల్యాణోత్సవం: మల్లికార్జున స్వామి, కామాక్షి తాయిల దివ్య కల్యాణాన్ని భక్తులు అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో వీక్షిస్తారు.
- దసరా నవరాత్రులు (Dasara Navaratrulu): ఇది ప్రధానంగా అమ్మవారి క్షేత్రం (శక్తి పీఠం లాంటిది) కావడంతో, ఆశ్వయుజ మాసంలో వచ్చే దసరా నవరాత్రులను ఇక్కడ చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. తొమ్మిది రోజుల పాటు కామాక్షి తాయికి రోజుకో అలంకారం (బాలా త్రిపుర సుందరి, అన్నపూర్ణ, సరస్వతి, మహిషాసుర మర్దిని తదితర అవతారాలు) చేసి విశేష పూజలు, కుంకుమార్చనలు, చండీ హోమాలు నిర్వహిస్తారు.
- మహా శివరాత్రి (Maha Shivaratri): శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి కొలువై ఉన్నందున మహా శివరాత్రి పర్వదినాన్ని ఇక్కడ ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో జరుపుకుంటారు. శివరాత్రి రోజున స్వామివారికి మహన్యాస పూర్వక ఏకాదశ రుద్రాభిషేకం, బిల్వార్చనలు జరుగుతాయి. భక్తులు పెన్నా నదిలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, రాత్రంతా జాగారం చేస్తూ శివనామ స్మరణలో గడుపుతారు.
- శ్రావణ మరియు కార్తీక మాసాలు: శ్రావణ మాసంలో ముఖ్యంగా శుక్రవారాల్లో అమ్మవారికి లక్ష కుంకుమార్చనలు, వరలక్ష్మీ వ్రతాలు విశేషంగా జరుగుతాయి. అలాగే కార్తీక మాసంలో పెన్నా నదీ తీరంలో దీపోత్సవం నిర్వహించడం, కదంబ వృక్షాల కింద స్వామివారికి అభిషేకాలు చేయడం ఇక్కడి ఆచారం.
ఇది కూడా చదవండి – అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి క్షేత్రం
జొన్నవాడ ఆలయం దర్శన మరియు పూజా సమయాలు (Darshan & Pooja Timings)
జొన్నవాడ శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి, కామాక్షి తాయి దేవాలయం భక్తుల సందర్శనార్థం ప్రతిరోజూ ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు తెరచి ఉంటుంది. భక్తులు తమ పర్యటనను సులభంగా ప్లాన్ చేసుకోవడానికి దర్శన మరియు పూజా సమయాల పట్టిక కింద ఇవ్వబడింది:
| దర్శనం / పూజ వివరాలు | సమయం |
| ఉదయం దర్శన వేళలు | 05:30 AM – 01:00 PM |
| సాయంత్రం దర్శన వేళలు | 04:30 PM – 08:30 PM |
| సుప్రభాత సేవ | 05:30 AM |
| స్వామివారికి అభిషేకం | 06:00 AM – 07:00 AM |
| శ్రీచక్ర కుంకుమార్చన | 07:00 AM నుండి మధ్యాహ్నం 01:00 PM వరకు |
| నిత్య చండీ హోమం | 08:30 AM ప్రారంభం |
(గమనిక: మంగళవారం, శుక్రవారం, ఆదివారం మరియు పండుగ రోజులలో భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, దర్శన సమయాల్లో స్వల్ప మార్పులు ఉండవచ్చు లేదా ఆలయం నిరంతరంగా తెరచి ఉంచే అవకాశం ఉంటుంది.)
ముఖ్యమైన పూజలు మరియు సేవల విశేషాలు:
- నిత్య కుంకుమార్చన: ఉదయం సమయాల్లో అమ్మవారి సన్నిధిలో శ్రీచక్రానికి విశేష కుంకుమార్చనలు జరుగుతాయి. భక్తులు పూజా కౌంటర్‌లో టికెట్ తీసుకుని స్వయంగా ఈ ఆర్జిత సేవలో పాల్గొనవచ్చు.
- నిత్య చండీ హోమం: ప్రతిరోజూ ఉదయం 8:30 గంటల సమయంలో ఆలయ ప్రాంగణంలో లోక కల్యాణార్థం చండీ హోమం శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహిస్తారు.
- రాహుకాల పూజలు: మంగళవారం (మధ్యాహ్నం 3:00 – 4:30) మరియు శుక్రవారం (ఉదయం 10:30 – 12:00) రాహుకాల సమయంలో అమ్మవారికి నిమ్మకాయ దీపాలు వెలిగించి చేసే పూజలకు విశేష ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. దోష నివారణ కోసం ఈ సమయాల్లో భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు.
జొన్నవాడ ఆలయానికి ఎలా చేరుకోవాలి? (How to Reach Jonnawada Temple)
జొన్నవాడ శ్రీ కామాక్షి తాయి దేవాలయం నెల్లూరు నగరానికి కేవలం 12 నుండి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రవాణా సదుపాయాలు చాలా అనుకూలంగా ఉంటాయి.
- రోడ్డు మార్గం (By Road): నెల్లూరు నగరానికి జాతీయ రహదారి (NH-16) అనుసంధానం ఉండటం వల్ల హైదరాబాద్, విజయవాడ, చెన్నై, తిరుపతి తదితర ప్రాంతాల నుండి బస్సు లేదా సొంత వాహనాల్లో సులభంగా నెల్లూరు చేరుకోవచ్చు. నెల్లూరు APSRTC బస్ స్టాండ్ నుండి జొన్నవాడకు ప్రతి అరగంటకు ఆర్టీసీ (APSRTC) సిటీ బస్సులు అందుబాటులో ఉంటాయి. బస్ స్టాండ్ నుండి ఆటోలు, ప్రైవేట్ క్యాబ్స్ ద్వారా కూడా 30-40 నిమిషాల్లో ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు.
- రైలు మార్గం (By Train): సమీప రైల్వే స్టేషన్ నెల్లూరు (Nellore – NLR). ఇది చెన్నై – విజయవాడ ప్రధాన రైల్వే లైన్‌లో ఉన్న ముఖ్యమైన స్టేషన్. కాబట్టి దాదాపు అన్ని ఎక్స్‌ప్రెస్, సూపర్ ఫాస్ట్ రైళ్లు (వందే భారత్ తో సహా) ఇక్కడ ఆగుతాయి. రైల్వే స్టేషన్ నుండి జొన్నవాడ ఆలయానికి సుమారు 13 కిలోమీటర్ల దూరం ఉంటుంది. స్టేషన్ బయట నుండి నేరుగా ఆటోలు మాట్లాడుకుని గుడికి చేరుకోవచ్చు.
- విమాన మార్గం (By Air): దూర ప్రాంతాల నుండి విమానంలో వచ్చే భక్తులకు తిరుపతి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (రేణిగుంట) అత్యంత సమీప ఎయిర్‌పోర్ట్. ఇది జొన్నవాడకు సుమారు 125 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. విమానాశ్రయం చేరుకున్న తర్వాత అక్కడి నుంచి రైలు లేదా బస్సు ద్వారా నెల్లూరుకు చేరుకుని, అటునుండి జొన్నవాడకు వెళ్లవచ్చు.
జొన్నవాడ సమీప పర్యాటక మరియు దర్శనీయ ప్రదేశాలు
జొన్నవాడ పర్యటనకు వచ్చే భక్తులు తమ ప్రయాణంలో భాగంగా నెల్లూరు చుట్టుపక్కల ఉన్న ఈ క్రింది ప్రసిద్ధ ప్రదేశాలను కూడా సందర్శించేలా ప్లాన్ చేసుకోవచ్చు:
- నరసింహ కొండ (వేదగిరి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం): జొన్నవాడకు అతి సమీపంలో, పెన్నా నది అవతలి వైపున కేవలం 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కొండపై ఈ పురాతన ఆలయం ఉంది. జొన్నవాడ కామాక్షి తాయిని దర్శించుకున్న భక్తులు తప్పనిసరిగా నరసింహ కొండను కూడా సందర్శిస్తారు. కొండ పైనుండి పెన్నా నది అందాలను చూడటం అద్భుతంగా ఉంటుంది.
- శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథ స్వామి దేవాలయం: నెల్లూరు నగరంలో పెన్నా నది ఒడ్డున ఉన్న అత్యంత పురాతన, చారిత్రక ఆలయం ఇది. ఇక్కడి భారీ గాలిగోపురం భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది. (జొన్నవాడ నుండి సుమారు 15 కి.మీ).
- మైపాడు బీచ్ (Mypadu Beach): దైవ దర్శనంతో పాటు కాస్త ప్రకృతి ఆహ్లాదాన్ని ఆస్వాదించాలనుకుంటే మైపాడు బీచ్ బెస్ట్ ఆప్షన్. నెల్లూరు నుండి సుమారు 25 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ బీచ్, గోల్డెన్ సాండ్స్ తో పర్యాటకులకు మంచి రిలాక్సేషన్ ఇస్తుంది.
- పెంచలకోన (Penchalakona): నెల్లూరు జిల్లాలో అటవీ ప్రాంతంలో ప్రకృతి ఒడిలో కొలువైన మరో ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రం శ్రీ పెనుశిల లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం. కాస్త సమయం ఉంటే ఈ పచ్చని కొండల క్షేత్రాన్ని కూడా దర్శించుకోవచ్చు.
జొన్నవాడ శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి, కామాక్షి తాయి దేవాలయం కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే కాదు, అపారమైన భక్తుల నమ్మకాలకు, విశ్వాసాలకు ప్రతిరూపం. ప్రశాంతంగా పారే పెన్నా నది తీరాన ఉన్న ఈ పవిత్ర క్షేత్రాన్ని దర్శించుకోవడం ప్రతి ఒక్కరికీ ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని మిగులుస్తుంది. మీరు నెల్లూరు జిల్లా పర్యటనకు వచ్చినప్పుడు ఈ మహిమాన్వితమైన కల్పవల్లిని దర్శించుకుని ఆమె ఆశీస్సులు పొందడం మర్చిపోకండి.
ఇది కూడా చదవండి
వేంకటేశ్వర స్వామి కూర్చుని దర్శనం ఇచ్చే ఏకైక క్షేత్రం – తొండమనాడు
భక్తుడి కోసం స్వయంభుగా వెలసిన వేంకటేశ్వర స్వామి క్షేత్రం – ద్వారకా తిరుమల
జొన్నవాడ కామాక్షి అమ్మవారి క్షేత్రం గురించి చాలా వివరంగా వ్రాశారు, చాలా బాగుంది!
మీ ‘క్షేత్ర దర్శిని’ బృందానికి ఒక చిన్న విన్నపం — తెలంగాణ రాష్ట్రం, కామారెడ్డి జిల్లా రామారెడ్డి మండలంలోని ఇస్సానపల్లిలో ఉన్న శ్రీ కాలభైరవ స్వామి ఆలయం కూడా చాలా ప్రాచీనమైనది మరియు అత్యంత మహిమాన్వితమైనది. అక్కడ కాలభైరవ స్వామికి ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి. వీలైతే తదుపరి బ్లాగ్‌లో ఈ క్షేత్రం గురించి కూడా ఒక ఆర్టికల్స్‌లో వ్రాయగలరని కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు! 🙏