భ్రమరాంబ సమేత మల్లికార్జున స్వామి కొలువైన ‘శ్రీశైల’ దివ్యక్షేత్ర విశిష్టత

 “శ్రీశైలశృంగే వివిధప్రసంగే శేషాద్రిశృంగేపి సదా వసంతమ్ | తమర్జునం మల్లికపూర్వమేకం నమామి సంసారసముద్రసేతుమ్ ||”

భారతదేశంలో ఎన్నో అద్భుతమైన పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి, కానీ ఒకే ప్రాంగణంలో పరమశివుడు ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగం (మల్లికార్జున స్వామి) గా, పార్వతీ దేవి అష్టాదశ శక్తిపీఠం (భ్రమరాంబికా దేవి) గా కొలువై ఉన్న ఏకైక మరియు అత్యంత అరుదైన మహా పుణ్యక్షేత్రం “శ్రీశైలం”.

దట్టమైన నల్లమల అడవుల పచ్చదనం, కృష్ణమ్మ (పాతాళగంగ) గలగల పారే శబ్దం, చెవులను పవిత్రం చేసే శివనామ స్మరణల మధ్య… అక్షరాలా భూలోక కైలాసంగా పిలువబడే ఈ క్షేత్రం ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని నంద్యాల జిల్లాలో (పూర్వపు కర్నూలు జిల్లా) ఉంది. సముద్ర మట్టానికి సుమారు 476 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ పవిత్ర ప్రదేశం అడుగడుగునా ఆధ్యాత్మిక శోభను వెదజల్లుతుంటుంది.

హిందూ సనాతన ధర్మంలో కాశీకి వెళితే ఎంతటి పుణ్యం వస్తుందో, ఇక్కడి పర్వత శిఖరాన్ని చూస్తే అంతే పుణ్యం వస్తుందని అంటారు. అందుకే పెద్దలు “శ్రీశైల శిఖరం దృష్ట్వా పునర్జన్మ న విద్యతే” (శ్రీశైల శిఖరాన్ని దర్శిస్తే మరుజన్మ ఉండదు) అని గొప్పగా కీర్తించారు. సాక్షాత్తూ జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు వారు ఇక్కడికే విచ్చేసి, స్వామివారిని దర్శించుకుని తమ అద్భుతమైన కృతి ‘శివానంద లహరి’ని రచించారంటే ఈ నేల మహిమ ఎలాంటిదో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

మల్లికార్జున స్వామి మరియు భ్రమరాంబికా దేవి కొలువైన ఈ క్షేత్రం కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం మాత్రమే కాదు; దట్టమైన అడవులు, ఎత్తైన కొండలు, జలపాతాలతో ప్రకృతి ప్రేమికులకు ఒక అద్భుతమైన పర్యాటక ప్రదేశం కూడా. అద్భుతమైన శిల్పకళా వైభవం, ఎన్నో యుగాల చారిత్రక ప్రాధాన్యం, మరియు కనువిందు చేసే ప్రకృతి అందాలు కలగలిపిన శ్రీశైలం పుణ్యక్షేత్రం గురించిన స్థల పురాణం, దర్శన వేళలు, ఎలా చేరుకోవాలి అనే పూర్తి యాత్రా సమాచారాన్ని ఈ ఆర్టికల్‌లో వివరంగా తెలుసుకుందాం.

శ్రీశైలం క్షేత్రం విశిష్టత (Significance of Srisailam Temple)

శ్రీశైలం క్షేత్రం భారతదేశంలోని ఇతర పుణ్యక్షేత్రాలకు పూర్తి భిన్నమైనది మరియు అత్యంత విశిష్టమైనది. దీనికి ప్రధాన కారణం ఇక్కడ శివశక్తులు ఇద్దరూ సమాన ప్రాధాన్యతతో కొలువై ఉండటమే. ఈ మహా క్షేత్రం యొక్క ముఖ్యమైన విశేషాలు ఒకసారి పరిశీలిస్తే:

• జ్యోతిర్లింగం మరియు శక్తిపీఠం: దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 12 జ్యోతిర్లింగాలలో శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి లింగం రెండవది కాగా, 18 అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో శ్రీ భ్రమరాంబా దేవి ఆరవ శక్తిపీఠంగా విరాజిల్లుతోంది. పవిత్రమైన ఒకే ఆలయ ప్రాంగణంలో అటు జ్యోతిర్లింగం, ఇటు శక్తిపీఠం కొలువై ఉండటం భారతదేశంలో మరెక్కడా కానరాని అరుదైన అద్భుతం.
• చెంచుల ఆరాధ్య దైవం: నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో నివసించే చెంచు గిరిజనులకు మల్లికార్జున స్వామి సాక్షాత్తూ అల్లుడు. స్వామివారు ఇక్కడి చెంచు కన్య అయిన చెంచు లక్ష్మిని వివాహం చేసుకున్నారని ప్రతీతి. అందుకే మహాశివరాత్రి మరియు ఇతర పండుగ సమయాల్లో చెంచులు స్వామివారిని తమ ఇంటి అల్లుడిగా భావించి గర్భగుడిలోకి వెళ్లి మరీ ప్రత్యేక పూజలు చేస్తారు. గిరిజన సంప్రదాయాలకు, వైదిక ఆచారాలకు శ్రీశైలం ఒక గొప్ప ప్రతీక.
• ఆది శంకరాచార్యుల వారి అడుగుజాడలు: జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు శ్రీశైల క్షేత్రాన్ని సందర్శించి ఇక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యానికి, స్వామివారి వైభవానికి ముగ్ధులై పరవశించారు. ఇక్కడే ఉన్న పాలధార-పంచధార వద్ద తపస్సు ఆచరించి, పరమశివునిపై అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ‘శివానంద లహరి’, భ్రమరాంబికా దేవిపై ‘భ్రమరాంబాష్టకం’ రచించారని చరిత్ర చెబుతోంది.
• నాలుగు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలు: పురాతన కాలంలో శ్రీశైలం మహా క్షేత్రానికి చేరుకోవడానికి నాలుగు దిక్కుల్లో నాలుగు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలు (Gateway temples) ఉండేవి. తూర్పున త్రిపురాంతకం, దక్షిణాన సిద్ధవటం, పశ్చిమాన ఆలంపూర్ (జోగుళాంబ దేవి), ఉత్తరాన ఉమామహేశ్వరం. అప్పట్లో కాలినడకన వచ్చే భక్తులు ఈ నాలుగు క్షేత్రాలలో ఒకదాన్ని దర్శించిన తర్వాతే శ్రీశైలం చేరుకునేవారు.
• స్పర్శ దర్శనం భాగ్యం: చాలా వరకు ప్రసిద్ధ శైవ క్షేత్రాలలో మూలవిరాట్టును దూరం నుంచే దర్శించుకోవాల్సి ఉంటుంది. కానీ శ్రీశైలంలో భక్తులు స్వయంగా గర్భగుడిలోకి వెళ్లి, మల్లికార్జున స్వామి లింగాన్ని తమ చేతులతో తాకి (స్పర్శ దర్శనం), అభిషేకం చేసుకునే అరుదైన అవకాశం ఉంది. భగవంతుడికి, భక్తుడికి మధ్య ఎటువంటి అడ్డుగోడలు లేని క్షేత్రం ఇది. (అయితే రద్దీని బట్టి దేవస్థానం వారు ఈ దర్శన నియమాలలో మార్పులు చేస్తుంటారు).

శ్రీశైలం స్థల పురాణం మరియు చరిత్ర (Srisailam Temple History)

శ్రీశైలం పుణ్యక్షేత్రం ఆవిర్భావం వెనుక పురాణాల్లో ఎన్నో ఆసక్తికరమైన, విశేషమైన కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ మల్లికార్జున స్వామి, భ్రమరాంబికా దేవి స్వయంభువులుగా వెలియడానికి గల ప్రధాన కారణాలను పురాణాలు ఇలా వివరిస్తున్నాయి:

శ్రీపర్వతం.. శ్రీశైలంగా ఎలా మారింది? 

పూర్వం శిలాద మహర్షి కుమారుడైన ‘పర్వతుడు’ పరమశివుని సాక్షాత్కారం కోసం నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో ఘోర తపస్సు చేశాడు. అతని భక్తికి మెచ్చిన బోళాశంకరుడు ప్రత్యక్షమై వరం కోరుకోమనగా.. “స్వామీ, నా దేహమే ఒక పవిత్రమైన పర్వతంగా మారాలి. ఆ పర్వతంపై మీరు శాశ్వతంగా కొలువై ఉండి భక్తులను అనుగ్రహించాలి” అని కోరుకున్నాడు. శివుడు ఆ కోరికను మన్నించడంతో పర్వతుడి దేహమే ‘శ్రీపర్వతం’ లేదా ‘శ్రీశైలం’ గా మారిందని, ఆ పర్వతం మీదే శివుడు జ్యోతిర్లింగంగా కొలువుదీరాడని స్థల పురాణం చెబుతోంది.

శివపార్వతులు ఇక్కడ ఎందుకు కొలువుదీరారు? 

తన కన్నా ముందుగా వినాయకుడికి పెళ్లి జరగడంతో అలిగిన కుమారస్వామి (కార్తికేయుడు) కైలాసాన్ని వదిలి క్రౌంచ పర్వతానికి వెళ్లిపోయాడు. అలిగిన కుమారుడ్ని బుజ్జగించడానికి శివపార్వతులు కైలాసం నుండి భూలోకానికి వచ్చారు. వారు కుమారస్వామి దగ్గరికి వెళ్లే మార్గంలో ఈ శ్రీశైల పర్వతం మీద కొంతకాలం నివాసం ఉన్నారు. ఆ విధంగా ఈ పవిత్ర స్థలంలో శివుడు మల్లికార్జునుడిగా, పార్వతి భ్రమరాంబికగా స్వయంభువులుగా వెలిశారు. ఇప్పటికీ అమావాస్య రోజున శివుడు, పౌర్ణమి రోజున పార్వతీ దేవి క్రౌంచ పర్వతంపై ఉన్న కుమారస్వామిని చూసేందుకు వెళ్తారని భక్తుల నమ్మకం.

స్వామికి మల్లికార్జునుడు అనే పేరు ఎలా వచ్చింది? (చంద్రవతి కథ) 

చంద్రగుప్తుడు అనే రాజు కుమార్తె యువరాణి చంద్రవతి ఒకానొక కష్ట సమయంలో అడవికి చేరుకుంది. ఆమె తన వెంట తెచ్చుకున్న ఆవుల్లో ఒక నల్ల ఆవు ప్రతిరోజూ పాలు ఇవ్వకుండా పొదుగులు ఖాళీ చేసుకుని వస్తుండటం గమనించింది. రహస్యంగా ఆవును వెంబడించి చూడగా, అది ఒక పుట్టపై తన పాలను స్రవించడం కనిపించింది. ఆశ్చర్యపోయిన చంద్రవతి ఆ పుట్టను తవ్వించి చూడగా అక్కడ ప్రకాశిస్తున్న జ్యోతిర్లింగం కనిపించింది. అప్పటినుండి ఆమె రోజూ స్వామివారిని అడవిలో దొరికే మల్లెపూలతో పూజించడం ప్రారంభించింది. మల్లెపూలతో పూజలందుకున్న శివుడు కాబట్టి స్వామికి “మల్లికార్జునుడు” అనే పేరు స్థిరపడిపోయింది.

భ్రమరాంబికా దేవి అవతారం (అరుణాసురుని వధ) 

అరుణాసురుడు అనే రాక్షసుడు బ్రహ్మ దేవుని గురించి ఘోర తపస్సు చేసి.. రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు ఉన్న ఏ జీవితోనూ తనకు మరణం లేకుండా వరం పొందాడు. ఆ వరగర్వంతో దేవతలను, రుషులను చిత్రహింసలు పెట్టడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ క్రూరాత్ముడిని సంహరించడానికి జగన్మాత పార్వతీ దేవి ఆరు కాళ్లు ఉండే ‘భ్రమరం’ (తుమ్మెద) రూపం దాల్చింది. కోట్లాది తుమ్మెదలను సృష్టించి అరుణాసురుడిని, వాడి సైన్యాన్ని సంహరించింది. ఆ తర్వాత ఇక్కడే “భ్రమరాంబికా దేవి” గా కొలువుదీరింది. ఆలయంలో ఇప్పటికీ దేవి గర్భగుడి వెనుక గోడకు చెవి పెట్టి వింటే భ్రమరాల ఝుంకార నాదం (తుమ్మెదల శబ్దం) వినిపిస్తుందని చెబుతారు.

శ్రీశైలంలో చూడాల్సిన ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు (Places to Visit in Srisailam)

శ్రీశైలం కేవలం మల్లికార్జున స్వామి, భ్రమరాంబికా దేవి దర్శనానికే పరిమితమైన క్షేత్రం కాదు. చుట్టుపక్కల దట్టమైన నల్లమల అడవులు, ఎత్తైన కొండలు, జలపాతాలు, మరియు చారిత్రక ప్రదేశాలు పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి. శ్రీశైలం యాత్రలో మీరు కచ్చితంగా సందర్శించాల్సిన ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

పాతాళగంగ (Pathalaganga) శ్రీశైలం కొండల కింద లోయలో ప్రవహించే కృష్ణా నదినే ఇక్కడ “పాతాళగంగ” అని పిలుస్తారు. భక్తులు స్వామివారి దర్శనానికి ముందు ఇక్కడ పవిత్ర స్నానాలు ఆచరిస్తారు.

• ప్రత్యేకత: కొండ పైనుంచి పాతాళగంగకు చేరుకోవడానికి ఉన్న రోప్ వే (Ropeway) ప్రయాణం పర్యాటకులకు అద్భుతమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది. నడిచి వెళ్లాలనుకునేవారికి మెట్ల మార్గం కూడా అందుబాటులో ఉంది. ఇక్కడ బోటింగ్ (Boating) సౌకర్యం కూడా ఉంది.

సాక్షి గణపతి దేవాలయం (Sakshi Ganapati Temple) శ్రీశైలం ప్రధాన ఆలయానికి సుమారు 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఆలయం ఉంటుంది. శ్రీశైలం దర్శనానికి వచ్చే భక్తులు కచ్చితంగా ముందుగా సాక్షి గణపతిని దర్శించుకోవాలనేది ఇక్కడి నియమం.

• ప్రత్యేకత: శ్రీశైలం వచ్చిన భక్తుల వివరాలను ఈ స్వామివారు ఓ పుస్తకంలో నమోదు చేసుకుని, కైలాసంలో పరమశివుడికి సాక్ష్యంగా చూపుతారని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. గర్భగుడిలో స్వామివారు ఒక చేతిలో పుస్తకం, మరో చేతిలో కలంతో దర్శనమిస్తారు.

శిఖరేశ్వరం (Sikhareswaram) శ్రీశైలం పర్వత శ్రేణుల్లో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం ఈ శిఖరేశ్వరం. ప్రధాన ఆలయం నుండి సుమారు 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఇక్కడ శిఖరేశ్వర స్వామి (శివుడు) కొలువై ఉన్నాడు.

• ప్రత్యేకత: “శ్రీశైల శిఖరం దృష్ట్వా పునర్జన్మ న విద్యతే” అనే నానుడి ఇక్కడి నుంచే వచ్చింది. ఇక్కడి ఆలయంలో ఉన్న నంది విగ్రహం కొమ్ముల మధ్య నుంచి కింద ఉన్న శ్రీశైలం ప్రధాన ఆలయ విమాన గోపురాన్ని చూస్తే మరుజన్మ ఉండదని భక్తుల నమ్మకం.

పాలధార – పంచధార (Paladhara – Panchadhara) ప్రకృతి రమణీయత ఉట్టిపడే అత్యంత ప్రశాంతమైన ప్రదేశం ఇది. ఇక్కడ రెండు నీటి ధారలు కొండల పైనుంచి నిరంతరంగా ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి. ఆ నీరు స్వచ్ఛమైన పాల వలె తెల్లగా ఉండటం వల్ల దీనికి పాలధార – పంచధార అని పేరు వచ్చింది.

• ప్రత్యేకత: సాక్షాత్తూ జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు వారు ఇక్కడే తపస్సు ఆచరించి ‘శివానంద లహరి’ మరియు భ్రమరాంబికా దేవిపై ‘భ్రమరాంబాష్టకం’ రచించారు. ఆయన తపస్సు చేసిన ప్రదేశాన్ని మనం ఇక్కడ దర్శించుకోవచ్చు.

శ్రీశైలం డ్యామ్ (Srisailam Dam) భారతదేశంలోని అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులలో శ్రీశైలం డ్యామ్ ఒకటి. ఇది కృష్ణా నదిపై నిర్మించబడింది. వర్షాకాలంలో ప్రాజెక్టు గేట్లు ఎత్తినప్పుడు నీరు ఉధృతంగా కిందకు పడే దృశ్యం చూడటానికి రెండు కళ్లు చాలవు. డ్యామ్ పరిసర ప్రాంతాల్లోని వ్యూ పాయింట్స్ ఫోటోగ్రఫీకి చాలా బాగుంటాయి.

అక్కమహాదేవి గుహలు (Akkamahadevi Caves) అడ్వెంచర్ ఇష్టపడే పర్యాటకులకు ఇది బెస్ట్ స్పాట్. ఈ గుహలకు చేరుకోవడానికి పాతాళగంగ నుంచి కృష్ణా నదిలో బోటు ద్వారా ప్రయాణించాలి.

• ప్రత్యేకత: సుమారు 12వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ కవయిత్రి, శివ భక్తురాలైన ‘అక్కమహాదేవి’ ఈ గుహలలోనే శివుని గురించి ఘోర తపస్సు చేసిందని చరిత్ర. నదిలో బోటు ప్రయాణం, దట్టమైన అడవి మధ్యలో ఉన్న ఈ సహజసిద్ధమైన గుహల అన్వేషణ యాత్రికులకు థ్రిల్లింగ్ ఎక్స్ పీరియన్స్ ఇస్తుంది.

శ్రీశైలం స్వామివారి దర్శన వేళలు & టికెట్ వివరాలు (Srisailam Darshan Timings & Tickets)

శ్రీశైలం మహా క్షేత్రానికి ప్రతిరోజూ వేలాది మంది భక్తులు వస్తుంటారు, కాబట్టి దర్శన వేళలు మరియు టికెట్ వివరాలు ముందుగానే తెలుసుకుని ప్రయాణం ప్లాన్ చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. భక్తుల సౌకర్యార్థం దేవస్థానం వారు వివిధ రకాల దర్శన క్యూ లైన్లను ఏర్పాటు చేశారు.

ఆలయ దర్శన వేళలు (General Temple Timings)

• ఆలయం తెరిచే సమయం: వేకువజామున 4:30 గంటలకు.
• ఉదయం దర్శన వేళలు: 6:00 AM నుండి మధ్యాహ్నం 3:30 PM వరకు.
• సాయంత్రం దర్శన వేళలు: 4:30 PM నుండి రాత్రి 10:00 PM వరకు. (గమనిక: పండుగ రోజుల్లో, సోమవారాలు, దసరా నవరాత్రులు మరియు కార్తీక మాసంలో భక్తుల రద్దీని బట్టి దేవస్థానం వారు ఈ సమయాల్లో మార్పులు చేస్తుంటారు).

దర్శన టికెట్ల ధరలు (Darshan Ticket Details)

• ఉచిత దర్శనం (Free Darshan): ఎటువంటి రుసుము చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. సాధారణ రోజుల్లో 1 నుండి 2 గంటలు, రద్దీ రోజుల్లో 3 నుండి 4 గంటల సమయం పట్టవచ్చు.
• శీఘ్ర దర్శనం (Sheegra Darshan): టికెట్ ధర రూ. 150. ఉచిత దర్శనంతో పోలిస్తే ఈ క్యూ లైన్ ద్వారా త్వరగా స్వామివారి దర్శనం పూర్తవుతుంది.
• అతి శీఘ్ర దర్శనం (Ati Sheegra Darshan): టికెట్ ధర రూ. 300. సమయం తక్కువగా ఉన్నవారు, వృద్ధులు, చిన్నపిల్లలు ఉన్నవారు ఈ క్యూ లైన్ ద్వారా వేగంగా స్వామి, అమ్మవార్లను దర్శించుకోవచ్చు.

స్పర్శ దర్శనం (Srisailam Sparsha Darshanam) – అత్యంత ముఖ్యమైనది శ్రీశైలంలో భక్తులు స్వయంగా గర్భగుడిలోకి వెళ్లి మల్లికార్జున స్వామి జ్యోతిర్లింగాన్ని తమ చేతులతో తాకి నమస్కరించుకునే అరుదైన అవకాశం ఉంది. దీనినే “స్పర్శ దర్శనం” అంటారు. ఈ అనుభూతి కోసం భక్తులు అత్యంత ఆసక్తి చూపిస్తారు.

• టికెట్ ధర: రూ. 500 (ఒకరికి).
• ఎలా బుక్ చేసుకోవాలి?: ఈ టికెట్లను శ్రీశైల దేవస్థానం అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో బుక్ చేసుకోవచ్చు. రోజుకు పరిమిత సంఖ్యలో మాత్రమే ఆఫ్ లైన్ కౌంటర్లలో కరెంట్ బుకింగ్ కింద ఇస్తారు, కాబట్టి ఆన్‌లైన్‌లో ముందుగానే బుక్ చేసుకోవడం ఉత్తమం.
• డ్రెస్ కోడ్ (Dress Code): స్పర్శ దర్శనానికి మరియు ఆర్జిత సేవలకు వెళ్లే భక్తులు కచ్చితంగా సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించాలి. పురుషులు పంచె/ధోవతి మరియు కండువా ధరించాలి (షర్ట్ విప్పేయాలి). స్త్రీలు చీర లేదా పంజాబీ డ్రెస్ (చున్నీతో సహా) ధరించాలి. ప్యాంట్లు, షార్ట్స్ తో లోపలికి అనుమతించరు.
• ముఖ్య గమనిక: రద్దీ అత్యధికంగా ఉండే మహాశివరాత్రి సమయంలో, ఇతర ప్రధాన పండుగ రోజుల్లో అందరికీ దర్శనం కల్పించడం కోసం ఈ స్పర్శ దర్శనాన్ని దేవస్థానం వారు తాత్కాలికంగా నిలిపివేస్తారు. అప్పుడు అలంకార దర్శనం (దూరం నుంచి చూడటం) మాత్రమే ఉంటుంది.

శ్రీశైలం ఉచిత స్పర్శ దర్శనం (Free Sparsha Darshanam)

శ్రీశైలంలో సామాన్య భక్తులు కూడా గర్భగుడిలోకి వెళ్లి మల్లికార్జున స్వామిని తమ చేతులతో తాకి దర్శించుకునే అద్భుతమైన అవకాశం ఉంది. అయితే, దీని కోసం దేవస్థానం వెబ్‌సైట్‌లో ముందుగానే ఉచిత దర్శన స్లాట్ బుక్ చేసుకోవడం తప్పనిసరి.

• ఆన్‌లైన్ బుకింగ్ విధానం: ఉచిత స్పర్శ దర్శనం టికెట్లను శ్రీశైల దేవస్థానం అధికారిక వెబ్‌సైట్ (srisailadevasthanam.org) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో మాత్రమే బుక్ చేసుకోవాలి. దీనికోసం ఎటువంటి రుసుము చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు కానీ, ముందుగా స్లాట్ బుక్ చేసుకోవడం మాత్రం కచ్చితం.
• ఆధార్ కార్డు తప్పనిసరి: ఆన్‌లైన్‌లో బుక్ చేసుకునే సమయంలో భక్తులందరి ఆధార్ వివరాలు నమోదు చేయాలి. అలాగే దర్శనానికి వెళ్లేటప్పుడు కూడా ఒరిజినల్ ఆధార్ కార్డును కచ్చితంగా వెంట తీసుకెళ్లాలి.
• టికెట్ల విడుదల (Quota Release): దేవస్థానం వారు నిర్దిష్ట సమయాల్లో ఈ ఉచిత స్పర్శ దర్శనం టికెట్ల కోటాను ఆన్‌లైన్‌లో విడుదల చేస్తారు. సాధారణంగా మంగళవారం నుండి శుక్రవారం వరకు రద్దీ తక్కువగా ఉండే స్లాట్స్ ను దీనికోసం కేటాయిస్తారు.
• డ్రెస్ కోడ్: ఉచిత స్పర్శ దర్శనానికి వెళ్లే భక్తులు కూడా కచ్చితంగా సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించాలి. పురుషులు పంచె, కండువా (షర్ట్ అనుమతించరు), స్త్రీలు చీర లేదా చున్నీతో కూడిన పంజాబీ డ్రెస్ ధరించాలి.

శ్రీశైలం ఎలా చేరుకోవాలి? (How to Reach Srisailam)

శ్రీశైలం నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో ఎత్తైన కొండల మీద ఉండటం వల్ల, ఇక్కడికి నేరుగా చేరుకోవడానికి రోడ్డు మార్గమే ప్రధాన ఆధారం. ప్రధాన నగరాల నుంచి కనెక్టివిటీ వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:

రోడ్డు మార్గం (By Road)

• హైదరాబాద్ (212 కి.మీ), విజయవాడ (260 కి.మీ), గుంటూరు (220 కి.మీ), కర్నూలు (180 కి.మీ) తదితర నగరాల నుంచి శ్రీశైలానికి ఏపీఎస్‌ఆర్టీసీ (APSRTC), టీజీఎస్‌ఆర్టీసీ (TGSRTC) బస్సులు ప్రతిరోజూ తరచుగా నడుస్తుంటాయి.
• స్వంత వాహనాల్లో వెళ్లేవారికి నల్లమల ఘాట్ రోడ్ ప్రయాణం (శ్రీశైలం ఫారెస్ట్ వ్యూ) ఒక అద్భుతమైన ఎక్స్ పీరియన్స్ ఇస్తుంది.
• ముఖ్య గమనిక: శ్రీశైలం అడవులు ‘నాగార్జునసాగర్ – శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్’ పరిధిలో ఉంటాయి. కాబట్టి రాత్రి 9 గంటల నుంచి ఉదయం 6 గంటల వరకు ఘాట్ రోడ్డులో (దోర్నాల వైపు నుండి లేదా మన్ననూర్ వైపు నుండి) వాహనాలకు అనుమతి ఉండదు. ప్రయాణాన్ని దానికి తగ్గట్టుగా ప్లాన్ చేసుకోవాలి.

రైలు మార్గం (By Train)

• శ్రీశైలానికి నేరుగా రైల్వే స్టేషన్ లేదు. సమీపంలోని రైల్వే స్టేషన్లు: మార్కాపురం రోడ్ (Markapur Road – 85 కి.మీ), వినుకొండ (120 కి.మీ), కర్నూలు సిటీ (190 కి.మీ).
• ఈ స్టేషన్లలో దిగి అక్కడి నుంచి ఆర్టీసీ బస్సు లేదా ప్రైవేట్ క్యాబ్ ద్వారా ఘాట్ రోడ్డు గుండా శ్రీశైలం చేరుకోవచ్చు.
• ప్రో టిప్: పండుగలు, పౌర్ణమి సమయాల్లో రైలు ప్రయాణం ప్లాన్ చేసుకునేటప్పుడు రిజర్వేషన్ ముందుగానే చేసుకోవాలి. ఒకవేళ జనరల్ వెయిటింగ్ లిస్ట్ (GNWL) ఎక్కువగా ఉంటే టికెట్ కన్ఫర్మ్ కావడం కష్టం. కాబట్టి RAC (Reservation Against Cancellation) స్టేటస్ ఉన్నా జర్నీ ప్లాన్ చేసుకోవడం ఉత్తమం. లేదా టికెట్ బుక్ చేసేటప్పుడే రైల్వే వారి ‘VIKALP’ స్కీమ్ ఆప్షన్ ఎంచుకుంటే, ఆ రూట్ లో వెళ్లే ఇతర ప్రత్యామ్నాయ రైళ్లలో బెర్త్ కన్ఫర్మ్ అయ్యే ఛాన్స్ ఉంటుంది.

విమాన మార్గం (By Air)

• శ్రీశైలానికి సమీప విమానాశ్రయం హైదరాబాద్‌లోని ‘రాజీవ్ గాంధీ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్’ (శంషాబాద్). ఇది శ్రీశైలం నుంచి సుమారు 200 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
• ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చే పర్యాటకులు హైదరాబాద్ విమానాశ్రయంలో దిగి, అక్కడి నుంచి ప్రీ-పెయిడ్ క్యాబ్ లేదా బస్సుల ద్వారా శ్రీశైలం చేరుకోవచ్చు.

శ్రీశైలంలో వసతి సౌకర్యాలు (Accommodation in Srisailam)

శ్రీశైలం మహాక్షేత్రానికి నిత్యం వేలాది మంది భక్తులు వస్తుంటారు కాబట్టి, బస చేయడానికి ఎన్నో రకాల వసతి సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. మీ బడ్జెట్ మరియు సౌకర్యాన్ని బట్టి దేవస్థానం వారి గదులు, ప్రభుత్వ రిసార్ట్స్ లేదా ప్రైవేట్ సత్రాలను ఎంచుకోవచ్చు.

శ్రీశైల దేవస్థానం వారి వసతి గృహాలు (Srisailam Devasthanam Rooms) సామాన్య భక్తుల సౌకర్యార్థం దేవస్థానం వారు అతి తక్కువ అద్దెకే నాన్-ఏసీ, ఏసీ గదులను, కాటేజీలను అందిస్తున్నారు.

• ప్రధాన వసతి గృహాలు: మల్లికార్జున సదన్, భ్రమరాంబ సదన్, గంగా సదన్, గౌరీ సదన్, చండికా సదన్, శివానంద సదన్. ఇక్కడ రూ. 500 నుండి రూ. 2500 వరకు వివిధ ధరల్లో గదులు అందుబాటులో ఉంటాయి.
• ఎలా బుక్ చేసుకోవాలి?: ఈ గదులను శ్రీశైల దేవస్థానం అధికారిక వెబ్‌సైట్ (srisailadevasthanam.org/en-in) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో కనీసం నెలకు ముందే బుక్ చేసుకోవడం ఉత్తమం. పండుగలు, వారాంతాల్లో నేరుగా వెళితే (Offline) గదులు దొరకడం చాలా కష్టం. ఆన్‌లైన్ బుకింగ్ ప్రింట్ ఔట్ మరియు ఒరిజినల్ ఆధార్ కార్డ్ చూపించి రూమ్ కీ తీసుకోవాలి.

APTDC హరిత హోటల్స్ & ప్రైవేట్ హోటల్స్ (APTDC Haritha Hotels) కొంచెం బడ్జెట్ ఎక్కువైనా, సకల సౌకర్యాలతో ప్రశాంతమైన బస కోరుకునే పర్యాటకులకు ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ (APTDC) వారు నిర్వహిస్తున్న ‘హరిత హోటల్’ బెస్ట్ ఆప్షన్.

• విశాలమైన గదులు, రెస్టారెంట్, పార్కింగ్ సదుపాయం ఇక్కడ అద్భుతంగా ఉంటాయి. ఈ గదులను AP Tourism వెబ్‌సైట్‌లో బుక్ చేసుకోవచ్చు.
• ఆలయ పరిసరాల్లో ‘హోటల్ ఇలాపురం’, ‘గ్రాండ్ అక్కమహాదేవి’, ‘గ్రాండ్ మల్లికార్జున’ వంటి మంచి ప్రైవేట్ హోటల్స్ కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.

కుల మరియు సంఘాల సత్రాలు (Choultries in Srisailam) శ్రీశైలంలో దాదాపు అన్ని సామాజిక వర్గాలకు మరియు కులాలకు చెందిన సత్రాలు (అన్నదాన ట్రస్టులు) ఉన్నాయి.

• ఆర్యవైశ్య సత్రం, రెడ్డి సత్రం, బ్రాహ్మణ సత్రం, కమ్మ సత్రం, కాపు సత్రం, పద్మశాలి సత్రం, గౌడ సత్రం లాంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి.
• వీటిలో నామమాత్రపు రుసుముతో గదులు ఇవ్వడంతో పాటు, రోజుకు రెండు పూటలా ఉచిత భోజన సదుపాయం (అన్నదానం) కల్పిస్తారు. ఫోన్ ద్వారా ముందుగా బుక్ చేసుకోవచ్చు లేదా నేరుగా వెళ్లి ఆధార్ కార్డ్ చూపించి గదులు తీసుకోవచ్చు.

శ్రీశైలం యాత్ర కేవలం ఒక దైవ దర్శనం మాత్రమే కాదు; దట్టమైన నల్లమల అడవుల పచ్చదనం, కృష్ణమ్మ పరవళ్లు, ఆ పరమశివుని దివ్య ఆశీస్సులు కలగలిపిన ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి. నిత్య జీవితంలో ఎదుర్కొనే ఉరుకులు పరుగుల ఒత్తిడి నుండి బయటపడి, కుటుంబ సమేతంగా మానసిక ప్రశాంతతను పొందడానికి ప్రతి ఒక్కరూ సందర్శించి తీరాల్సిన మహా క్షేత్రం ఇది. మల్లికార్జున స్వామి, భ్రమరాంబికా దేవిల కృపాకటాక్షాలతో పాటు ప్రకృతి ఒడిలో సేదదీరిన మధుర జ్ఞాపకాలను ఈ యాత్ర మీకు మిగులుస్తుంది.

ఈ ఆర్టికల్‌లో అందించిన సమాచారం మీ శ్రీశైలం యాత్రా ప్రణాళికకు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుందని ఆశిస్తున్నాం. మీరు ఇప్పటికే శ్రీశైలం సందర్శించి ఉంటే స్పర్శ దర్శనం, పాతాళగంగ బోటింగ్ లాంటి మీ అనుభవాలను, లేదా మొదటిసారి వెళ్లేవారికి ఏమైనా సందేహాలు ఉంటే కింద కామెంట్స్ విభాగంలో మాతో పంచుకోండి. భక్తులందరికీ ఉపయోగపడే ఈ సమాచారాన్ని మీ కుటుంబ సభ్యులకు, స్నేహితులకు తప్పకుండా షేర్ చేయండి. మరిన్ని చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రాల సమగ్ర సమాచారం కోసం ‘క్షేత్రదర్శిని’ బ్లాగ్‌లోని ఇతర ఆర్టికల్స్ చదవండి.

ఓం నమః శివాయ!

ఇవి కూడా చదవండి

వేంకటేశ్వర స్వామి కూర్చుని దర్శనం ఇచ్చే ఏకైక క్షేత్రం – తొండమనాడు

భక్తుడి కోసం స్వయంభుగా వెలసిన వేంకటేశ్వర స్వామి క్షేత్రం – ద్వారకా తిరుమల

అష్టాదశ శక్తి పీఠాల్లో 5వ శక్తి పీఠం – అలంపూర్ జోగులాంబ