ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఎన్నో చారిత్రక, పురాతన క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. కానీ వాటన్నింటిలోనూ అత్యంత విశిష్టమైనది, అరుదైన ఆధ్యాత్మిక సంగమానికి వేదికైనది ‘పిఠాపురం’ (Pithapuram). సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు ఏదో ఒక ప్రధాన దైవానికి (శివుడు, విష్ణువు లేదా అమ్మవారు) ప్రసిద్ధి చెంది ఉంటాయి. కానీ, పిఠాపురం ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక కూడలి. శైవం, శాక్తేయం, మరియు దత్త తత్వం… ఈ మూడూ ఒకే చోట దర్శనమిచ్చే అరుదైన ‘త్రివేణి సంగమ’ క్షేత్రం ఇది.
భారతదేశంలో పితృ కర్మలకు, పితృ దోష నివారణకు బీహార్‌లోని గయ ఎంత ప్రసిద్ధమో మనందరికీ తెలిసిందే. ఆ గయతో సమానమైన పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే దక్షిణ భారతదేశపు ఏకైక క్షేత్రం ఈ పిఠాపురం. అందుకే దీనిని ‘పాదగయ’ అని భక్తి శ్రద్ధలతో పిలుస్తారు. ఇక్కడ స్వయంభువుగా, కుక్కుట (కోడి) ఆకారంలో వెలసిన శ్రీ కుక్కుటేశ్వర స్వామి భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారంగా పూజలందుకుంటున్నాడు.
ఈ క్షేత్రం కేవలం శివ భక్తులకే కాదు, అమ్మవారి భక్తులకు కూడా అత్యంత పవిత్రమైనది. దక్ష యజ్ఞం అనంతరం సతీదేవి పృష్ఠ భాగం ఇక్కడే పడిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆ కారణంగా ఇది అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో 10వ పీఠంగా, ‘శ్రీ పురుహూతికా దేవి’ ఆలయంగా విలసిల్లుతోంది. అంతేకాకుండా, దత్తాత్రేయుని ప్రథమ అవతారమైన ‘శ్రీపాద శ్రీవల్లభుడు’ జన్మించిన పుణ్యభూమి కూడా ఇదే కావడం దత్త భక్తులకు మహదానందం కలిగించే విషయం.
అడుగడుగునా ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే ఈ ప్రాచీన క్షేత్రం వెనుక ఎన్నో ఆసక్తికరమైన పురాణ కథలు, చారిత్రక ఆధారాలు దాగి ఉన్నాయి. అసలు ఈ క్షేత్రానికి ‘పాదగయ’ అనే పేరు ఎలా వచ్చింది? కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆవిర్భావం వెనుక ఉన్న గయాసురుని కథ ఏమిటి? అద్భుతమైన ఈ ఆలయ విశేషాలు, ఇక్కడి చేరుకునే విధానం వంటి పూర్తి వివరాలను ఈ కథనంలో వివరంగా తెలుసుకుందాం.. రండి!
పిఠాపురం చారిత్రక నేపథ్యం & పాదగయ వృత్తాంతం
పిఠాపురం క్షేత్ర పురాణం ప్రధానంగా గయాసురుడు అనే రాక్షసుడి భక్తి, త్రిమూర్తుల అద్భుత లీలల చుట్టూ అల్లబడింది. ప్రాచీన క్షేత్రాల దర్శనానికి వెళ్లే భక్తులకు, మీ యాత్రా బ్లాగ్ పాఠకులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా ఈ చారిత్రక, పురాణ వృత్తాంతాన్ని పాయింట్ల వారీగా కింద అందించడం జరిగింది.
గయాసురుని తపస్సు – త్రిమూర్తుల యాగం
- గయాసురుడు అనే రాక్షసుడు శ్రీ మహావిష్ణువు కోసం ఘోర తపస్సు చేసి, తనను చూసిన వారందరికీ పుణ్యలోకాలు ప్రాప్తించేలా వరం పొందుతాడు.
- ఈ వరం వల్ల పాపులందరూ నేరుగా స్వర్గానికి చేరుకుంటుండటంతో సృష్టి ధర్మం దెబ్బతింటోందని ఆందోళన చెందిన ఇంద్రాది దేవతలు త్రిమూర్తులకు మొరపెట్టుకుంటారు.
- అప్పుడు బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు బ్రాహ్మణ వేషంలో గయాసురుని వద్దకు వెళ్లి, ఒక గొప్ప యజ్ఞం చేయడానికి అత్యంత పవిత్రమైన అతని దేహాన్ని వేదికగా ఇవ్వాలని కోరుతారు.
పాదగయ ఆవిర్భావం (శివుడి లీల)
- యజ్ఞం పూర్తయ్యే ఏడు రోజుల పాటు గయాసురుడు కదలకుండా ఉండాలని త్రిమూర్తులు షరతు విధిస్తారు.
- భారీ కాయుడైన గయాసురుడు భూమిపై పడుకున్నప్పుడు అతని శిరస్సు బీహార్‌లోని గయ (శిరోగయ)లో, నాభి ఒడిశాలోని జాజిపూర్ (నాభిగయ)లో, పాదాలు పిఠాపురం (పాదగయ)లో ఉంటాయి.
- ఏడవ రోజు అర్ధరాత్రి సమయంలో పరమశివుడు కోడి (కుక్కుటం) రూపం దాల్చి కూయడంతో, తెల్లవారిందని భ్రమపడిన గయాసురుడు యజ్ఞం పూర్తయిందని భావించి నిద్రలేచి కదులుతాడు.
- షరతు ఉల్లంఘించినందుకు త్రిమూర్తులు నిజరూపంలో దర్శనమివ్వగా, తన దేహం ఉన్న మూడు ప్రదేశాలు పితృ ముక్తి క్షేత్రాలుగా వర్ధిల్లాలని, త్రిమూర్తులు అక్కడే కొలువై ఉండాలని గయాసురుడు వరం కోరుకుంటాడు.
- అలా గయాసురుని పాదాలపై కుక్కుట (కోడి) రూపంలో శివుడు స్వయంభువుగా వెలసిన ప్రదేశమే ఈ ‘పాదగయ’. అందుకే స్వామికి శ్రీ కుక్కుటేశ్వర స్వామి అని పేరు వచ్చింది.
చారిత్రక నేపథ్యం (Historical Evidence)
- చారిత్రకంగా పిఠాపురానికి ఎంతో విశిష్టత ఉంది. క్రీస్తు శకం 4వ శతాబ్దానికి చెందిన సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ శాసనంలో పిఠాపురాన్ని ‘పిష్టపురం’గా పేర్కొన్నారు.
- తూర్పు చాళుక్యులు, కాకతీయులు, రెడ్డి రాజులు మరియు పిఠాపురం సంస్థానాధీశులు (రాజా రావు వేంకట కుమార మహీపతి సూర్యారావు తదితరులు) ఈ ఆలయ అభివృద్ధికి, నిర్వహణకు విశేష కృషి చేశారు.
- ఆలయ ప్రాంగణంలో లభించిన 12వ శతాబ్దపు శిలాశాసనాలు నాటి రాజుల భక్తి ప్రపత్తులను, ఆలయ అద్భుత శిల్పకళా చాతుర్యాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి.
పురుహూతికా దేవి – అష్టాదశ శక్తిపీఠం
పిఠాపురం శ్రీ కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలోనే అత్యంత దర్శనీయమైన, భక్తిభావం ఉప్పొంగే మరో అద్భుతమైన దేవాలయం శ్రీ పురుహూతికా దేవి ఆలయం. ఆదిశంకరాచార్యులు కీర్తించిన అష్టాదశ (18) శక్తి పీఠాలలో ఇది 10వ శక్తి పీఠంగా విలసిల్లుతోంది. శివకేశవులతో పాటు పరాశక్తి కూడా ఒకే ప్రాంగణంలో కొలువై ఉండటం ఈ క్షేత్ర మహాత్మ్యానికి నిదర్శనం.
శక్తి పీఠ ఆవిర్భావం – పేరు వెనుక ఉన్న చరిత్ర
- పురాణాల ప్రకారం, దక్ష ప్రజాపతి చేసిన దక్ష యజ్ఞంలో జరిగిన అవమానాన్ని భరించలేక సతీదేవి యోగాగ్నికి ఆహుతైపోతుంది.
- ఆ సమయంలో పరమశివుడు సతీదేవి మృతదేహాన్ని భుజాన వేసుకుని ప్రళయ తాండవం చేస్తుండగా, సృష్టి వినాశనాన్ని ఆపడానికి శ్రీ మహావిష్ణువు తన సుదర్శన చక్రంతో ఆ దేహాన్ని ఖండిస్తాడు.
- అలా ఖండించినప్పుడు సతీదేవి శరీరంలోని పృష్ఠ భాగం (వీపు లేదా పీఠ భాగం) ఈ ప్రాంతంలో పడిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
- అమ్మవారి పీఠ భాగం పడటం వల్లే ఈ క్షేత్రానికి తొలుత ‘పీఠికాపురం’ అని పేరు వచ్చింది. కాలక్రమేణా ఆ పేరే ‘పిఠాపురం’గా మారింది.
అమ్మవారి స్వరూపం – ఆలయ విశేషాలు
- శ్రీ కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయానికి వాయువ్య దిశలో పురుహూతికా దేవి మందిరం ఉంటుంది.
- గర్భగుడిలో అమ్మవారు నాలుగు చేతులతో అత్యంత సుందరంగా, గంభీరంగా దర్శనమిస్తారు. అమ్మవారి చేతులలో గొడ్డలి (పరశువు), తామరపువ్వు, మధుపాత్ర, మరియు బీజపూరం (నిమ్మకాయ లేదా విత్తనాల సంచి) ఉంటాయి.
- ఇక్కడి అమ్మవారి విగ్రహం అత్యంత తేజోవంతంగా ఉండి, భక్తులకు ఒక దివ్యమైన, ప్రశాంతమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది. పూర్వం ఇక్కడ ఇంద్రుడు (పురుహూతుడు) అమ్మవారిని ఆరాధించడం వల్లే ఆమెకు పురుహూతికా దేవి అనే పేరు వచ్చిందని మరో కథనం ఉంది.
ఉత్సవాలు & భక్తుల విశ్వాసాలు
- శరన్నవరాత్రులు (దసరా): దేవీ నవరాత్రుల సమయంలో పురుహూతికా దేవికి 9 రోజుల పాటు అత్యంత వైభవంగా విశేష అలంకరణలు, లక్ష కుంకుమార్చనలు, చండీ హోమాలు నిర్వహిస్తారు. దేశం నలుమూలల నుండి భక్తులు ఈ సమయంలో ఇక్కడికి తరలివస్తారు.
- ప్రతి శుక్రవారం మరియు మంగళవారం అమ్మవారిని దర్శించుకుని ఎర్రటి పూలతో పూజలు చేస్తే కోరిన కోరికలు నెరవేరుతాయని ప్రగాఢ విశ్వాసం. ముఖ్యంగా వివాహ ఆటంకాలు, సంతాన లేమి సమస్యలు తొలగిపోతాయని భక్తులు నమ్ముతారు.
శ్రీపాద శ్రీవల్లభ మహాసంస్థానం – దత్తాత్రేయుని ప్రథమ అవతార క్షేత్రం
పిఠాపురాన్ని కేవలం శైవ, శాక్తేయ క్షేత్రంగానే కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న దత్త భక్తులు అత్యంత పవిత్రంగా భావించే మహా ‘దత్త క్షేత్రం’గా నిలబెట్టింది ఈ శ్రీపాద శ్రీవల్లభ మహాసంస్థానం. కలియుగంలో శ్రీ దత్తాత్రేయుని ప్రథమ పూర్ణ అవతారమే ‘శ్రీపాద శ్రీవల్లభుడు’. ఈయన జన్మించిన పవిత్ర పుణ్యభూమి పిఠాపురం కావడం ఈ క్షేత్ర విశిష్టతను మరింత పెంచుతోంది. కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయానికి కూతవేటు దూరంలోనే ఈ మహాసంస్థానం ఉంటుంది.
శ్రీపాదుల జననం – పురాణ వృత్తాంతం:
- కుక్కుటేశ్వర స్వామి భక్తులైన అప్పలరాజు శర్మ, సుమతీ మహారాణి దంపతులకు స్వయంగా దత్తాత్రేయుడు భిక్షాటనకు వచ్చి, వారి భక్తికి మెచ్చి ఇచ్చిన వరం కారణంగానే శ్రీపాద శ్రీవల్లభుడు జన్మించాడని శ్రీపాద శ్రీవల్లభ చరితామృతం చెబుతోంది.
- చిన్నవయసులోనే ఎన్నో అద్భుత లీలలు ప్రదర్శించిన ఆయన, 16వ ఏట సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించి దేశ సంచారానికి బయలుదేరారు. గోకర్ణం, శ్రీశైలం మీదుగా వెళ్లి కురువపురం (కురువగడ్డ)లో తపస్సు చేసి భక్తులను అనుగ్రహించారు.
మహాసంస్థానంలోని ముఖ్యమైన దర్శనీయ విశేషాలు:
- స్వయంభు పాదుకలు: ఆలయంలోని గర్భగుడిలో శ్రీపాద శ్రీవల్లభుల వారి పాదుకలకు నిత్యం అభిషేకాలు, విశేష పూజలు జరుగుతాయి. ఈ పాదుకలను దర్శించుకుంటే దత్తాత్రేయుని కరుణా కటాక్షాలు లభిస్తాయని ప్రతీతి.
- ఔదుంబర వృక్షం (మేడి చెట్టు): దత్తాత్రేయునికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన ఈ వృక్షం ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉంది. భక్తులు ఈ చెట్టు చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, తమ సమస్యలు తొలగిపోవాలని ప్రార్థిస్తారు.
- పారాయణ మందిరం: ‘శ్రీపాద శ్రీవల్లభ చరితామృతం’ పారాయణం చేయడానికి ప్రత్యేకంగా ఇక్కడ వసతి ఉంటుంది. భక్తులు దీక్షగా కూర్చుని ఈ గ్రంథ పారాయణం చేస్తుంటారు.
- నిత్యాన్నదానం: ఈ మహాసంస్థానంలో జరిగే అన్నదానం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. దత్త భగవానుడి ప్రసాదంగా ప్రతిరోజూ వేలాది మంది భక్తులకు అత్యంత శుచిగా, రుచిగా నాణ్యమైన భోజనం పెడతారు.
పండుగలు & ఉత్సవాలు: ప్రతి సంవత్సరం మార్గశిర మాసంలో వచ్చే ‘దత్త జయంతి’ మరియు భాద్రపద మాసంలో వచ్చే ‘శ్రీపాద శ్రీవల్లభ జయంతి’ (గణేష్ చతుర్థి తర్వాతి రోజు) వేడుకలు ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. కేవలం తెలుగు రాష్ట్రాల నుండే కాకుండా, దత్త సంప్రదాయం ఎక్కువగా ఉండే మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, గుజరాత్ రాష్ట్రాల నుండి లక్షలాది మంది యాత్రికులు పసుపు రంగు దుస్తులు ధరించి ఇక్కడికి తరలివస్తారు.
పిఠాపురం ఆలయ ప్రాంగణంలోని ఇతర ముఖ్య దర్శనీయ స్థలాలు
పాదగయ సరోవరం (పుష్కరిణి) ఆలయ ప్రాంగణంలోకి అడుగుపెట్టగానే మొదటగా కనిపించేది ఈ విశాలమైన పవిత్ర సరోవరం. గయాసురుని పాదాలు ఉన్న ప్రదేశంలో ఈ గుండం ఏర్పడటం వల్లే దీనికి ‘పాదగయ’ అని పేరు వచ్చింది.
- పితృ కర్మలకు వేదిక: ఉత్తర భారతదేశంలో ప్రయాగ, కాశీ, గయ క్షేత్రాలలో పితృ కర్మలు చేస్తే ఎంత పుణ్యమో, ఈ పాదగయ సరోవర గట్టున పిండ ప్రదానం చేసినా అంతే పుణ్యం దక్కుతుందని పండితులు చెబుతారు.
- పితృ దోషాలు ఉన్నవారు, పెద్దలకు కర్మలు చేయని వారు ఇక్కడ పూజలు చేస్తే ఆ దోషాలు తొలగిపోయి వంశాభివృద్ధి జరుగుతుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.
శ్రీ కుంతీ మాధవ స్వామి ఆలయం భారతదేశంలో ఉన్న అరుదైన ‘పంచ మాధవ క్షేత్రాలలో’ ఇది ఒకటి (ప్రయాగలో వేణీ మాధవుడు, కాశీలో బిందు మాధవుడు, రామేశ్వరంలో సేతు మాధవుడు, తిరువనంతపురంలో సుందర మాధవుడు, పిఠాపురంలో కుంతీ మాధవుడు).
- చారిత్రక నేపథ్యం: పాండవులు అజ్ఞాతవాసం చేస్తున్న సమయంలో వారి తల్లి కుంతీ దేవి ఇక్కడ విడిది చేసి, శ్రీ మహావిష్ణువును ప్రతిష్ఠించి పూజించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అందుకే స్వామికి ‘కుంతీ మాధవ స్వామి’ అని పేరు స్థిరపడింది.
- శైవ క్షేత్రమైన ఈ ప్రాంగణంలో మహావిష్ణువు కొలువై ఉండటం హరిహర అద్వైతానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
శ్రీ రాజరాజేశ్వరి అమ్మవారు పురుహూతికా దేవి శక్తి పీఠం అమ్మవారైతే, కుక్కుటేశ్వర స్వామి వారి దేవేరిగా (భార్యగా) ఇక్కడ శ్రీ రాజరాజేశ్వరి అమ్మవారు ప్రత్యేక ఉపాలయంలో కొలువై ఉన్నారు. అత్యంత శాంత స్వరూపిణిగా దర్శనమిచ్చే ఈ తల్లీని పూజిస్తే కుటుంబంలో సుఖశాంతులు వెల్లివిరుస్తాయని నమ్ముతారు.
కాలభైరవ స్వామి (క్షేత్రపాలకుడు) ఏదైనా గొప్ప శైవ క్షేత్రానికి ఒక క్షేత్రపాలకుడు ఉండటం ఆనవాయితీ. పాదగయ క్షేత్రానికి పాలకుడు ఈ కాలభైరవ స్వామి. ప్రధాన ఆలయం వెనుక భాగంలో ఈయన సన్నిధి ఉంటుంది. కుక్కుటేశ్వరుడిని దర్శించుకున్న తర్వాత కాలభైరవుడిని దర్శించుకుంటేనే యాత్ర సంపూర్ణమవుతుందని చెబుతారు.
ఇతర సన్నిధులు వీటితో పాటు ఒకే రాతిపై చెక్కబడిన ఏకశిలా నంది, సుబ్రహ్మణ్య స్వామి సన్నిధి, శ్రీరామ పంచాయతనం, దత్తాత్రేయ స్వామి మరియు నవగ్రహ మండపాలను కూడా ఈ ప్రాంగణంలో దర్శించుకోవచ్చు.
పిఠాపురం ఎలా చేరుకోవాలి? దర్శన సమయాలు
పిఠాపురం యాత్రకు ప్లాన్ చేసుకునే భక్తుల కోసం దర్శన సమయాలు, ప్రయాణ మార్గాలు మరియు వసతి వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
దర్శన సమయాలు
- ఉదయం: 5:30 AM నుండి మధ్యాహ్నం 12:30 PM వరకు
- సాయంత్రం: 4:30 PM నుండి రాత్రి 8:30 PM వరకు
- విశేష దినాలు, దత్త జయంతి మరియు మహాశివరాత్రి పండుగ రోజులలో ఈ సమయాల్లో మార్పులు ఉంటాయి. అభిషేకాలు ఉదయం వేళలో జరుగుతాయి.
ఎలా చేరుకోవాలి?
- రైలు మార్గం: పిఠాపురంలో రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. హైదరాబాద్, విశాఖపట్నం, విజయవాడ వైపు నుండి వచ్చే ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఇక్కడ ఆగుతాయి. సమీపంలోని ప్రధాన జంక్షన్ సామర్లకోట (Samalkot – 12 కి.మీ).
- రోడ్డు మార్గం: కాకినాడ నుండి కేవలం 20 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. రాజమండ్రి (65 కి.మీ), విశాఖపట్నం (140 కి.మీ) నుండి ఆర్టీసీ బస్సులు నిరంతరం అందుబాటులో ఉంటాయి.
- విమాన మార్గం: రాజమండ్రిలోని మధురపూడి విమానాశ్రయం (సుమారు 70 కి.మీ) అత్యంత సమీప ఎయిర్‌పోర్ట్. అక్కడి నుండి క్యాబ్ ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
వసతి సౌకర్యాలు
- పిఠాపురంలో ఉండటానికి దేవస్థానం వారి సత్రాలు, కొన్ని ప్రైవేట్ లాడ్జీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
- దత్త భక్తుల కోసం శ్రీపాద శ్రీవల్లభ మహాసంస్థానంలో వసతి మరియు నిత్యాన్నదాన సౌకర్యం ఉంటుంది (ముందుగా సమాచారం ఇస్తే సులభం).
- మెరుగైన ఏసీ హోటల్స్ మరియు సౌకర్యాలు కోరుకునేవారు కాకినాడ లేదా సామర్లకోటలో బస చేసి ఉదయాన్నే ఇక్కడికి రావడం సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది.
ఈ ప్రాచీన పుణ్యక్షేత్ర దర్శనం ఆధ్యాత్మిక ఆనందంతో పాటు, అద్భుతమైన చారిత్రక శిల్పకళా వైభవాన్ని కళ్లకు కడుతుంది. పితృ దోష నివారణ కోసం, అమ్మవారి ఆశీస్సుల కోసం, దత్త దర్శనం కోసం పిఠాపురం యాత్ర జీవితంలో ఒకసారైనా చేయదగినది.
పిఠాపురం సమీపంలోని ఇతర ప్రముఖ దేవాలయాలు
పిఠాపురం దర్శనానికి వచ్చే యాత్రికులు, తమ ప్రయాణంలో సమయం ఉంటే చుట్టుపక్కల ఉన్న మరికొన్ని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలను కూడా సందర్శించవచ్చు.
| క్షేత్రం / ఆలయం పేరు | పిఠాపురం నుండి దూరం | ఆలయ విశిష్టత |
| సామర్లకోట (శ్రీ కుమారారామ భీమేశ్వర స్వామి) | 12 కి.మీ | ఐదు పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి (ప్రసిద్ధ శైవ క్షేత్రం). |
| సర్పవరం, కాకినాడ (శ్రీ భావనారాయణ స్వామి) | 20 కి.మీ | ఎంతో పురాతనమైన వైష్ణవ క్షేత్రం, పాతాళ భైరవి గుడి. |
| గొల్లల మామిడాడ (శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామి) | 26 కి.మీ | తూర్పు గోదావరి జిల్లా ప్రసిద్ధ సూర్యదేవాలయం, అద్దాల మేడ. |
| అన్నవరం (శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి) | 32 కి.మీ | రత్నగిరి కొండపై కొలువైన ప్రసిద్ధ సత్యదేవుని వ్రత క్షేత్రం. |
| ద్రాక్షారామం (శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి & మాణిక్యాంబ) | 48 కి.మీ | పంచారామ క్షేత్రం మరియు అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో 12వ పీఠం. |
| తలుపులమ్మ లోవ (శ్రీ తలుపులమ్మ తల్లి) | 55 కి.మీ | తుని సమీపంలో ప్రకృతి ఒడిలో కొలువైన ప్రసిద్ధ గ్రామ దేవత. |
| ర్యాలి (శ్రీ జగన్మోహినీ కేశవ స్వామి) | 75 కి.మీ | ఒకే శిలపై ముందు కేశవ స్వామి, వెనుక జగన్మోహిని రూపం. |
ఇవి కూడా చదవండి
వేంకటేశ్వర స్వామి కూర్చుని దర్శనం ఇచ్చే ఏకైక క్షేత్రం – తొండమనాడు
భక్తుడి కోసం స్వయంభుగా వెలసిన వేంకటేశ్వర స్వామి క్షేత్రం – ద్వారకా తిరుమల